Zabezpieczenia banknotów – jak sprawdzić autentyczność pieniędzy?

Autentyczność polskich banknotów najpewniej sprawdzisz, weryfikując co najmniej kilka zabezpieczeń – dotyk, ogląd pod światło, zmianę kąta patrzenia oraz kontrolę przy pomocy lupy i lampy UV. Emitentem pieniędzy jest Narodowy Bank Polski, a w obiegu znajduje się seria banknotów „Władcy polscy”. W artykule wyjaśniamy, jak krok po kroku ocenić autentyczność banknotu.

Jakie banknoty i serie znajdziesz w obiegu?

W obrocie gotówkowym funkcjonują zarówno banknoty zmodernizowane, jak i starsze wersje. Modernizacja objęła nominały 10 zł, 20 zł, 50 zł i 100 zł w kwietniu 2014 roku. Nominał 200 zł otrzymał nowe zabezpieczenia w lutym 2016 roku, a banknot 500 zł wszedł do obiegu 10 lutego 2017 roku. To oznacza, że w portfelu mogą znaleźć się różne warianty tego samego nominału – zależnie od daty emisji.

Seria nosi nazwę „Władcy polscy” i została wprowadzona w 1995 roku. Jej produkcją zajmuje się Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych, a projektantem wszystkich banknotów od połowy lat 70. jest Andrzej Heidrich. Najnowszy nominał 500 zł ma wymiary 150 mm x 75 mm, a na stronie przedniej przedstawia portret króla Jana III Sobieskiego. Na odwrocie umieszczono pałac w Wilanowie oraz wizerunek orła w koronie z herbem rodowym władcy. Podstawowe dane o poszczególnych nominałach zestawiono w tabeli.

Jak sprawdzić banknot dotykiem?

Banknoty nie są idealnie płaskie. Wynika to z zastosowania druku stalorytniczego, który tworzy charakterystyczny efekt wypukłości, wyczuwalny opuszkami palców. Jest to technika dostępna jedynie producentom banknotów i ważnych dokumentów państwowych. Wyczuwalne w dotyku są następujące elementy:

• portret władcy,
• godło,
• cyfrowa wartość nominału,
• oznaczenie dla osób niewidomych,
• nazwa emitenta NBP.

Oznaczenie dla osób niewidomych umieszczono w lewym dolnym rogu banknotu. Dzięki wypukłości stalorytu można je rozpoznać bez patrzenia, a jednocześnie utrudnia to fałszerstwo, bo imitacja płaskiego druku jest łatwiejsza do wychwycenia.

Jak sprawdzić zabezpieczenia widoczne pod światło?

Patrząc na banknot pod światło, można zweryfikować co najmniej trzy istotne zabezpieczenia. Są to znak wodny, nitka zabezpieczająca oraz element zwany recto-verso. Każde z nich powstaje na innym etapie produkcji papieru lub druku, dlatego trudno je podrobić.

Znak wodny i nitka zabezpieczająca

Znak wodny to obraz widoczny w świetle przechodzącym, który powstaje podczas formowania wstęgi papieru. W zmodernizowanych banknotach przedstawia portret władcy oraz cyfrowe oznaczenie nominału. Jest wynikiem różnicy w gęstości masy papierniczej, więc nie został ani nadrukowany, ani wytłoczony. W banknotach niezmodernizowanych cyfrowego oznaczenia w znaku wodnym brakuje.

Nitka zabezpieczająca jest pionową, ciemną linią wprowadzaną w strukturę papieru. Zawiera mikrotekst z cyfrowym oznaczeniem nominału i skrótem „ZŁ”, widocznym również w odbiciu lustrzanym. Oglądając banknot pod światło, łatwo ją dostrzeżesz jako ciemny, ciągły pas z powtarzającym się oznaczeniem.

Jak działa recto-verso?

W prawym górnym rogu przedniej strony banknotu znajduje się niewielkie owalne pole z fragmentem rysunku. Na odwrotnej stronie, w tym samym miejscu, umieszczono drugi fragment. Gdy spojrzysz pod światło, oba elementy uzupełniają się, tworząc idealnie spasowaną koronę w owalu. Technika nanoszenia tego zabezpieczenia to technika offsetowa.

Oglądając banknot pod światło, zwróć uwagę na koronę w owalu – elementy z obu stron muszą idealnie się uzupełniać.

Jakie zabezpieczenia widać po przechyleniu banknotu?

Przy poruszaniu banknotem część elementów zmienia barwę lub pojawia się i znika w zależności od kąta obserwacji. Efekt ten uzyskuje się dzięki farbie optycznie zmiennej oraz specjalnemu zabezpieczeniu zwanemu efektem kątowym. Na poszczególnych nominałach wygląda to inaczej, dlatego warto zapamiętać charakterystyczne cechy.

Jak wygląda farba optycznie zmienna na poszczególnych nominałach?

W banknocie 10 zł i 20 zł na odwrocie znajduje się opalizujący pas – turkusowy lub liliowy. W zależności od kąta padania światła pas ten na przemian jest widoczny lub niedostrzegalny. W nominale 50 zł przednia strona zawiera stylizowaną literę K, która płynnie przechodzi z barwy zielonej w niebieską. Z kolei w banknocie 100 zł umieszczono rozetę zmieniającą kolor ze złotego na zielony.

Dla nominału 200 zł typowa jest tarcza herbowa z literą S, której barwa zmienia się ze złotej na zieloną. Na odwrocie tego banknotu widoczny jest ornament roślinny wykonany złotą farbą opalizującą. W banknocie 500 zł zmiana dotyczy szyszaka husarskiego z prawej strony portretu króla – jego barwa przesuwa się z zielonej w niebieską. Również na odwrocie banknotu 500 zł znajduje się ornament roślinny w złotej farbie opalizującej.

Efekt kątowy – jak go obejrzeć?

Efekt kątowy umieszczono w prawym dolnym rogu przedniej strony wszystkich nominałów. Aby go zobaczyć, unieś banknot na wysokość wzroku i skieruj równolegle do podłoża, a następnie obróć go o 90 stopni w prawo lub w lewo. W zależności od kąta patrzenia w nominale 10 zł i 20 zł pojawiają się jasne lub ciemne cyfry nominału. W banknotach 50 zł i 100 zł zobaczysz naprzemiennie koronę lub cyfry oznaczenia nominału. W banknocie 500 zł po prawej stronie portretu króla widać jasne lub ciemne cyfry, a na tarczy herbowej po lewej stronie – naprzemienne ciemniejsze i jaśniejsze pola szachownicy.

Efekt kątowy wymaga uniesienia banknotu na wysokość wzroku i obrócenia go o 90 stopni w prawo lub w lewo.

Jak wykorzystać lupę i lampę UV do kontroli autentyczności?

Niektóre zabezpieczenia są zbyt drobne, aby dostrzec je gołym okiem, a inne ujawniają się dopiero w świetle ultrafioletowym. Do ich sprawdzenia przydadzą się lupa oraz lampka UV. Warto skontrolować przynajmniej dwa miejsca na każdej stronie banknotu.

Jak sprawdzić mikrodruki?

Mikrodruki to zminiaturyzowane teksty lub ciągi znaków umieszczone na przedniej i odwrotnej stronie banknotu. W prawym górnym rogu, w obszarze wokół cyfry przedstawiającej nominał, znajdują się litery RP oraz napis RZECZPOSPOLITA POLSKA. Na dole i u góry centralnej części banknotu widnieje natomiast napis NARODOWY BANK POLSKI. Pod lupą wszystkie te napisy powinny być ostre i czytelne, bez rozlewania się farby.

Co pokazuje lampa UV?

W świetle ultrafioletowym na przedniej stronie banknotu, po lewej stronie portretu władcy, widać kwadrat z cyfrowym oznaczeniem nominału „500” i skrótem „ZŁ”. Z prawej strony portretu widoczne są wybrane elementy szaty graficznej, a po lewej stronie ujawnia się numeracja. Na odwrotnej stronie banknotu również pojawiają się fragmenty grafiki, które nie są widoczne w zwykłym oświetleniu.

Jeżeli po sprawdzeniu kilku zabezpieczeń nadal masz wątpliwości, udaj się do najbliższego banku i poproś o weryfikację autentyczności. Dodatkowe informacje o banknotach znajdziesz na stronie internetowej Narodowego Banku Polskiego.