Awers – co to jest i jak rozpoznać tę stronę monety?

Awers to główna, oficjalna strona monety, na której znajduje się symbol emitenta – najczęściej godło, herb, wizerunek lub imię władcy albo nazwa państwa. W przypadku polskich monet jest to strona z Orłem Białym i napisem „RZECZPOSPOLITA POLSKA”. W dalszej części artykułu wyjaśniamy, jak bezbłędnie rozpoznawać tę stronę oraz czym różni się ona od rewersu.

Czym są awers i rewers w ujęciu ogólnym?

Pojęcia awersu i rewersu wywodzą się z łaciny. Awers pochodzi od słowa adversus, czyli „zwrócony ku czemuś” lub „obrócony w przód”, natomiast rewers od reversus, co oznacza „odwrócony”. Terminy te funkcjonują zawsze razem i odnoszą się do płaskich przedmiotów zdobionych jedno- lub dwustronnie.

W najbardziej ogólnym znaczeniu awers to strona przednia, nazywana też stroną prawą, a rewers to strona tylna, określana jako lewa. Ważne, aby obie powierzchnie przedmiotu były dostępne dla oglądającego. Główna lub ważniejsza strona zawierająca podstawowe treści to właśnie awers, drugą zaś stanowi rewers z treściami uzupełniającymi lub pełniący funkcję „pleców” przedmiotu.

Zakres stosowania tych pojęć jest szeroki i obejmuje przedmioty artystyczne, takie jak:

• monety i banknoty,
• medale, ordery oraz odznaki,
• plakietki, obrazy i ryciny,
• grafiki oraz ręcznie zdobione druki,
• sztandary i hafty,
• przedmioty liturgiczne oraz ołtarze skrzydłowe.

W przypadku ołtarzy skrzydłowych awers oznacza wewnętrzną stronę skrzydła, widoczną po otwarciu, natomiast zdobienia rewersu oglądamy dopiero po zamknięciu konstrukcji.

Jak rozpoznać awers monety?

W polskiej terminologii numizmatycznej uznaje się, że awers to strona monety zawierająca podstawę prawną jej wybicia. W praktyce oznacza to, że znajdują się na niej elementy wskazujące emitenta i państwo, które monetę wprowadziło do obiegu. Strona ta ma charakter oficjalny i zwykle prezentuje niezmienne symbole danej emisji.

Do najczęściej spotykanych elementów awersu należą:

• portret panującego lub innej ważnej postaci,
• imię władcy,
• herb państwa lub godło,
• nazwa kraju emitenta,
• początek legendy, czyli napisu na monecie.

Awers bywa bardziej szczegółowy i bogato zdobiony niż rewers, co podkreśla jego rangę jako strony oficjalnej. Właśnie te oznaczenia sprawiają, że dany krążek uznawany jest za pełnoprawny środek płatniczy.

Najszybszy sposób na rozpoznanie awersu to odszukanie strony z niezmiennym symbolem emitenta, powtarzającym się na wszystkich monetach danej serii – w Polsce jest nim Orzeł Biały.

Polskie monety i ich awers

Na awersie polskich monet znajduje się wizerunek orła w koronie, który stanowi godło Rzeczypospolitej Polskiej. Ten charakterystyczny znak jednoznacznie identyfikuje monetę jako polską i jest wyrazem narodowej tożsamości. Pod wizerunkiem orła umieszcza się oznaczenie roku emisji, a w otoku napis „RZECZPOSPOLITA POLSKA”.

Zgodnie z informacjami podawanymi przez Narodowy Bank Polski, na awersie polskich złotówek, w tym monet kolekcjonerskich, znajdują się dokładnie te same elementy. Dzięki temu rozpoznanie strony głównej jest stosunkowo proste nawet dla osoby, która nie zajmuje się numizmatyką zawodowo.

Awersy w innych krajach

Awersy monet różnią się w zależności od kraju emitenta, co odzwierciedla lokalną historię, tradycję oraz symbole państwowe. Na wielu z nich pojawia się godło państwowe lub wizerunek monarchy. Te różnorodne przedstawienia pokazują, jak poszczególne kultury wykorzystują monety do podkreślania swojej tożsamości.

W przypadku monet bulionowych, takich jak południowoafrykański Krugerrand, na awersie widnieje wizerunek Paula Krugera, byłego prezydenta RPA. Takie rozwiązanie potwierdza, że awers monety bulionowej również pełni funkcję nośnika symboli emitenta i danych o pochodzeniu numizmatu.

Jakie elementy znajdują się na rewersie monety?

Rewers to odwrotna strona monety, która zawiera elementy uzupełniające i graficzne. W przeciwieństwie do awersu, który pozostaje zwykle niezmienny w obrębie danej serii, rewers dla każdego nominału może wyglądać zupełnie inaczej. Ta strona często jest bardziej zróżnicowana artystycznie i dostarcza kontekstu związanego z okolicznościami wybicia monety.

Na rewersie najczęściej umieszcza się:

• nominał, czyli wartość monety wyrażoną cyfrą lub słowem,
• motywy graficzne, na przykład sceny historyczne, postacie mitologiczne czy zwierzęta,
• symbole narodowe,
• informacje o okolicznościach emisji, takie jak rocznice lub ważne wydarzenia,
• próbę złota w przypadku monet bulionowych.

Warto podkreślić, że nominał zazwyczaj znajduje się na rewersie, ale nie jest to żelazna reguła. Wiele osób potocznie nazywa stronę z nominałem awersem, co jest błędem wynikającym z przywiązywania większej wagi do wartości niż do symbolu emitenta.

Przykłady rewersów na różnych monetach

Rewersy monet z różnych krajów bywają niezwykle zróżnicowane pod względem graficznym. Na brytyjskiej monecie Britannia rewers przedstawia postać symbolizującą siłę i jedność Wielkiej Brytanii, a zdobienia nawiązują bezpośrednio do nazwy monety. Z kolei rewers Krugerranda zawiera nominał, rok wybicia, kraj pochodzenia oraz informację o próbie złota.

Polskie monety mają rewersy, na których obok wartości nominalnej pojawiają się motywy nawiązujące do ważnych wydarzeń, znanych postaci lub polskiej kultury. Szczególnie bogate w takie dodatki są monety okolicznościowe, emitowane z okazji rocznic i jubileuszy. To właśnie rewers staje się wtedy miejscem, gdzie sztuka i funkcja płatnicza łączą się w jedną całość.

Jak radzić sobie z trudnymi przypadkami, czyli monety euro?

Określenie, która strona jest awersem, a która rewersem, bywa czasem trudne. Doskonały przykład stanowią monety euro. Wszystkie kraje strefy euro mają wspólną stronę z nominałem, zwaną stroną europejską, natomiast druga strona, czyli narodowa, różni się w zależności od kraju emitenta.

Zgodnie z prawodawstwem Unii Europejskiej to strona narodowa jest uznawana za awers monety euro. Strona europejska pełni w tym przypadku funkcję rewersu. Takie samo stanowisko zajmuje Narodowy Bank Polski. Dla wielu użytkowników monet euro jest to zaskakujące, ponieważ strona z nominałem wydaje się bardziej uniwersalna i rozpoznawalna.

W monetach euro Unia Europejska uznaje stronę narodową za awers, a wspólną stronę z nominałem za rewers – to odwrócenie powszechnego przyzwyczajenia.

Co jeszcze warto wiedzieć o budowie monety?

Moneta to nie tylko awers i rewers. Numizmatycy wyróżniają również trzecią stronę, czyli bok monety, nazywany też rantem. Może on być gładki, ząbkowany, moletowany nieregularnie lub zawierać napis, jak w przypadku niektórych monet o nominale 50 zł z serii Skarby Stanisława Augusta. Wykończenie boku pełni funkcję informacyjną, zwłaszcza dla osób niewidomych i niedowidzących.

Kolejne istotne elementy to krawędź oddzielająca bok od awersu i rewersu oraz otok, czyli linia biegnąca wzdłuż krawędzi, chroniąca monetę przed uszkodzeniami mechanicznymi i starciem. Środkową część numizmatu nazywa się polem, które bywa dzielone na część lewą i prawą.

W dolnej części pola monety znajduje się egzerga, zwana też odcinkiem lub cięciwą, oddzielona poziomą linią. Napis umieszczony na awersie lub rewersie to legenda, a znak menniczy wskazuje miejsce, w którym moneta została wyprodukowana. Wszystkie te elementy razem tworzą pełną strukturę numizmatu.

Jakie inne znaczenia ma słowo „rewers”?

Poza numizmatyką termin „rewers” występuje również w bankowości i życiu codziennym. W bibliotece rewers to pokwitowanie na wypożyczony przedmiot, na przykład książkę. Dokument ten potwierdza zobowiązanie do zwrotu wypożyczonej rzeczy.

W bankowości rewers oznacza dokument poświadczający istnienie stosunku dłużnego. Może zawierać termin zwrotu pożyczki i wtedy stanowi synonim skryptu dłużnego. Jeśli takiego terminu nie określono, odpowiada angielskiemu pojęciu IOU, czyli „I owe you” – „jestem ci winien”.

Czym jest awers według definicji słownikowej?

Według Słownika języka polskiego PWN awers to „przednia strona monety lub medalu” oraz „prawa, wierzchnia strona czegoś”. W krzyżówkach hasło to pojawia się pod takimi określeniami jak „główna strona medalu”, „strona monety z portretem” czy „przeciwieństwo rewersu”. Etymologia słowa sięga francuskiego avers i łacińskiego adversus.

Znajomość tych definicji ułatwia posługiwanie się terminologią numizmatyczną, zwłaszcza gdy zetkniemy się z opisami aukcji kolekcjonerskich, katalogów monet czy literatury przedmiotu. Dla kolekcjonera poprawne nazywanie stron monety to podstawa warsztatu, a jednocześnie sposób na unikanie częstych pomyłek potocznych.